Imposter syndroom als starter: zo herken en doorbreek je het


Na een paar weken in je eerste baan ken je de namen van je collega's en draai je mee. Toch blijft er een stemmetje in je hoofd dat zegt dat je hier eigenlijk niet thuishoort. Dat gevoel staat bekend als het imposter syndroom. Het komt voor in allerlei beroepen, van de zorg tot de techniek. Maar dat stemmetje heeft lang niet altijd gelijk. Met een paar kleine gewoontes kun je het stap voor stap stiller maken.
Een denkpatroon, geen diagnose
Het imposter syndroom, ook wel oplichterssyndroom genoemd, is het hardnekkige gevoel dat je je functie niet verdient. Heb je iets goeds gedaan, dan schrijf je dat toe aan geluk of aan anderen. Tegelijk ben je bang dat collega's merken dat je minder kunt dan zij denken. De psychologen Pauline Clance en Suzanne Imes beschreven het verschijnsel in 1978 voor het eerst. Het is geen officiële diagnose, maar een manier van denken over jezelf die je kunt bijsturen.
Nieuw tussen collega's met jaren ervaring
Als starter beland je in een omgeving waar iedereen al weet hoe het werkt. Collega's hebben jaren aan ervaring en projecten achter de rug, terwijl jij net je diploma hebt. Een ervaren collega die twijfelt, kan terugdenken aan eerdere klussen die goed gingen. Dat houvast heb jij nog niet, waardoor onzekerheid sneller toeslaat. Vaak speelt ook perfectionisme mee. Je legt de lat zo hoog dat elk foutje voelt als falen. Wie leert om perfectionisme los te laten, neemt een belangrijke voedingsbodem voor dat gevoel weg.
Neem iemand die begint als junior ruimtelijke ordening. Die werkt vaak vanaf dag één mee aan echte projecten, zoals een omgevingsplan of een participatietraject met bewoners. Ontwikkelaars en gemeenten stellen dan vragen waarop je niet altijd meteen een antwoord hebt. Dat is normaal voor iemand die net begint, maar zo voelt het niet altijd.
Vijf signalen van het imposter syndroom
Niet iedereen ervaart het op dezelfde manier. hieronder kan je signalen zien die vaak terugkomen.
- Je wuift complimenten weg met “dat was niet zo moeilijk”.
- Je schrijft een geslaagd project toe aan geluk of aan je team.
- Je bereidt elk overleg veel langer voor dan nodig is.
- Je durft geen vragen te stellen uit angst om dom over te komen.
- Je vergelijkt jezelf steeds met de meest succesvolle en ervaren collega.
Gewone zenuwen voor je eerste presentatie zakken meestal weg zodra die goed is gegaan. Bij het imposter syndroom blijft de twijfel juist aan je trekken, ook als je resultaten aantoonbaar goed zijn. Een vraag die je moet laten liggen, kan dan al aanvoelen als een kleine nederlaag.
Gewoontes die het imposter syndroom afzwakken
Deze vier gewoontes kosten weinig tijd en passen makkelijk in je agenda.
Schrijf op wat je wél bereikt
Houd een succeslogboek bij. Noteer elke vrijdag drie dingen die goed zijn gegaan, hoe klein ze ook waren. Denk aan een helder verslag, een probleem dat je zelf oploste of een compliment van een collega. Lees het terug op dagen dat je aan jezelf twijfelt. Wat zwart op wit staat, redeneer je minder makkelijk weg dan een vaag gevoel. Schiet de gedachte “ik kan dit niet” door je hoofd, leg die dan naast je logboek. Daar staat vaak al het tegenbewijs.

Vergelijk jezelf met wie je vorige maand was
Jezelf meten aan een collega met tien jaar ervaring is een oneerlijke wedstrijd. Kijk liever naar je eigen groei. Wat kon je drie maanden geleden nog niet, maar lukt nu wel? Misschien schrijf je een advies nu in een middag, waar je eerst twee dagen voor nodig had. Zulke vooruitgang valt pas op als je erop gaat letten.
Praat erover met iemand die verder is
Vraag een ervaren collega, mentor of leidinggevende om een kort gesprek. Vertel eerlijk waar je tegenaan loopt. Naast je eigen strenge oordeel hoor je dan hoe iemand anders je werk ziet. Vraag daarbij om feedback op een recente taak, zoals een verslag of advies. Feedback voelt minder als een aanval wanneer je weet hoe je met kritiek kunt omgaan. Je hoort dan iets over je werk, niet over wie je bent.
Je hoeft niet alles al te weten
Een startfunctie is bedoeld om in te groeien. Toch ben je misschien geneigd elk overleg tot in detail voor te bereiden, uit angst voor een vraag zonder antwoord. Geef jezelf een vaste voorbereidingstijd, bijvoorbeeld een halfuur. Een vraag die je niet direct kunt beantwoorden, mag je gerust later oppakken. Verloopt het overleg goed, dan weet je dat een halfuur voorbereiding voldoende was. Ook buiten je werk kun je stappen zetten om je zelfvertrouwen te vergroten.
Blijft de twijfel hangen?
Twijfel hoort bij een nieuwe baan. Oplichtersgevoel wordt gemiddeld minder sterk naarmate mensen meer werkervaring opdoen. Soms gebeurt dat niet en wordt het gevoel juist sterker. Slaap je slecht door je werk of zie je op tegen elke werkdag, zoek dan hulp. Een coach kan je helpen je denkpatronen te doorzien. Bij aanhoudende klachten is je huisarts het eerste aanspreekpunt, eventueel met een doorverwijzing naar een psycholoog. Voor de meeste twijfel is een succeslogboek een goede eerste stap. Begin er deze vrijdag mee.
